Metabolik Sendrom Nedir?
Metabolik sendrom, tek bir hastalık değil, kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet riskini birlikte artıran bir grup metabolik sorunun aynı kişide toplanmasıdır. Merkezinde çoğu zaman karın tipi şişmanlık ve insülin direnci bulunur. Türkiye'de her üç yetişkinden birini yakından ilgilendiren bir tablodur.
Tanı Kriterleri
Bir kişide metabolik sendromdan söz edebilmek için aşağıdaki durumlardan en az üçünün bir arada bulunması gerekir:
- Bel çevresinde kalınlaşma: Türk toplumu için kadında 90 cm ve üzeri, erkekte 100 cm ve üzeri
- Trigliserit yüksekliği: Kandaki bir çeşit yağın yüksek olması
- Kan basıncı yüksekliği: Tansiyonun yüksek seyretmesi
- HDL düşüklüğü:İyi kolesterol olarak bilinen HDL'nin düşük olması
- Gizli şeker: Kan şekerinin şeker hastalığı düzeyinde olmayan yüksekliği
Bu kriterlerin ortak paydası karın tipi yağlanmadır. Bel çevresinin kalınlaşması, çoğu zaman tablonun ilk ve en görünür işaretidir.
Türkiye'de Ne Kadar Yaygın?
Metabolik sendromun toplumdaki sıklığını belirleyen en önemli etken, o toplumdaki obezite oranıdır. Obeziteyi artıran başlıca nedenler ise kötü ve aşırı beslenme ile hareketsiz yaşamdır. Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında obezite oranı en yüksek ülkelerden biridir; bu nedenle metabolik sendrom, toplumun yaklaşık üçte birini tehdit etmektedir.
Belirtileri Nelerdir?
Hastaların pek çoğunda, karın tipi şişmanlık dışında belirgin bir şikayet bulunmaz. Bu da metabolik sendromu sinsi kılan yönüdür. Yine de bazı işaretler eşlik edebilir:
- Kan şekeri veya trigliserit yüksekliği varsa, özellikle yemek sonrası halsizlik, yorgunluk ve uyuklama isteği
- Kan basıncı yüksekliği varsa baş ağrısı
- Bel çevresinde belirgin kalınlaşma
Bu nedenle karın tipi kilo fazlalığı olan bireylerin, başka bir belirti gelişmesini beklemeden bir iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanına başvurması yerinde olur.
Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açar?
Metabolik sendrom, temelde karın tipi yağlanmanın yol açtığı bir metabolizma sorunları yumağıdır. Artan istenmeyen hormon ve maddeler sırasıyla şunlara neden olur:
- İnsülin hormonunun etkisini azaltır (insülin direnci)
- Uzun sürerse organlara zarar veren, düşük dereceli sessiz bir iltihap ortamı
- Kan trigliserit düzeyinde artış ve HDL kolesterolde düşüş
- Kan basıncında yükselme ve hipertansiyon gelişimi
Bu sorunları tip 2 diyabet, felç, kalp ve bacak damarlarında tıkanıklıklar, böbrek ve kalp yetersizliği gibi hastalıklar takip edebilir. Tüm bunlar yaşam süresini kısaltır ve yaşam kalitesini düşürür. İyi haber şu ki metabolik sendrom, henüz bu sorunlar gelişmeden ele alınabilir.
Kilo Yönetimi Neden Merkezde?
Metabolik sendrom tedavi edilebilir bir durumdur ve yaklaşımın merkezinde kilo yönetimi bulunur. Her hasta farklı olduğundan tedavi kişiye özel olmalı ve bir uzman hekim tarafından yönlendirilmelidir. Temel başlıklar şunlardır:
- Sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanılması ve fazla kiloların verilmesi
- Obezite varsa buna yönelik kişiye özel tedaviler
- Egzersizin hayatın bir parçası haline getirilmesi
- Gerektiğinde kan basıncı, trigliserit veya kan şekerine yönelik tedaviler
Fazla kiloların verilmesi, metabolik sendromun neredeyse tüm bileşenlerini aynı anda iyileştirebilir. Kilo vermenin zorlandığı durumlarda uzman hekim, kişiye özel bir plan kapsamında kanıta dayalı tıbbi yaklaşımları değerlendirebilir. Tanı ve tedavi kararı her zaman bir hekime aittir.
Sıkça Sorulan Sorular
Metabolik sendrom nedir?
Kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet riskini artıran bir grup durumun aynı kişide bir arada bulunmasıdır. Bel çevresi kalınlaşması, trigliserit yüksekliği, kan basıncı yüksekliği, HDL (iyi kolesterol) düşüklüğü ve gizli şeker bunların başlıcalarıdır.
Metabolik sendrom tanısı nasıl konur?
Belirli kriterlerden en az üçünün bir arada bulunması aranır: bel çevresinde kalınlaşma, trigliserit yüksekliği, kan basıncı yüksekliği, HDL düşüklüğü ve kan şekerinin diyabet düzeyinde olmayan yüksekliği. Kesin tanı, muayene ve kan testleriyle bir iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanı tarafından konur.
Metabolik sendromun en önemli belirtisi nedir?
Çoğu kişide belirgin bir şikayet olmaz; en önemli işaret bel çevresinin kalınlaşması, yani karın tipi şişmanlıktır. Bu nedenle kilo fazlalığı olan bireylerin başka belirti beklemeden bir uzmana başvurması önerilir.
Metabolik sendrom tedavi edilebilir mi?
Evet. Sağlıklı beslenme ve fazla kiloların verilmesi, düzenli egzersiz ve gerektiğinde kan basıncı, trigliserit veya kan şekerine yönelik tedaviler sürecin temelini oluşturur. Yaklaşım kişiye özeldir ve bir uzman hekim tarafından yönlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Metabolik Sendrom (halk için bilgilendirme). temd.org.tr
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Obezite (halk için bilgilendirme). temd.org.tr
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. İnsülin Direnci (halk için bilgilendirme). temd.org.tr
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diyabet / Şeker Hastalığı (halk için bilgilendirme). temd.org.tr
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Hipertansiyon / Yüksek Tansiyon (halk için bilgilendirme). temd.org.tr
Programa başlamak mı istiyorsunuz?
Uzman hekim eşliğinde değerlendirme, size özel bir plan.
Hemen Başlayın
İçerik danışmanı
Dr. Fatma Sağlam
İç Hastalıkları, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı